دکتر جمشید دَوَنلو متخصص مغز و اعصاب

اما در حالی‏که هر روز در سراسر کره‏ ی زمین، جهانیان طلوع و غروب خورشید را مشاهده می‏کنند، به واقع از مهم‏ترین ستاره‏ ی کهکشان برای کره‏ ی زمین چه می‏دانند؟ دمای خورشید چقدر است؟ آیا می‏توانیم بیشتر و بهتر از انرژی خورشیدی استفاده کنیم؟ یا این‏که عمر خورشید چقدر است و آیا پایان وجود این ستاره، به منزله ‏ی پایان منظومه‏ ی خورشیدی است؟ 
برای پاسخ به تمامی این پرسش‏ها و شناساندن بهتر خورشید به جهانیان، به ابتکار «دفتر برنامه‏ ی محیط زیست سازمان ملل متحد»، سوم ماه مه سال ۲۰۱۲ میلادی، به عنوان روز جهانی خورشید نام‏گذاری شده است. 
بدین مناسبت، با هم نگاهی بیاندازیم به خورشید و سعی کنیم به این پرسش‏ها پاسخ دهیم.
همان‏طور که گفتیم، خورشید ستاره‏ ی منظومه‏ ی سیاره‏ ای ماست که به همین دلیل از آن به عنوان «منظومه‏ ی خورشیدی» یاد می‏کنیم. قرن‏ها جهانیان بر این باور بودند که خورشید به دور کره‏ ی زمین می‏گردد. ولی در قرن شانزدهم، تحقیقات کوپرنیک نشان داد که سیاره‏ ی ماست که به دور این ستاره در گردش است.
خورشید یک دایره ‏ی غول‏ پیکر است که از مجموعه‏ ای از گازهای مختلف تشکیل شده؛ مانند تمامی ستارگان دیگر گیتی که همگی در واقع گلوله ‏های عظیم ‏الجثه و مشتعل متشکل از گازها هستند و مانند تمامی ستاره‏ ها، فرایندی که سبب شده است خورشید به وجود آید، تعادلی است میان دو قوای ب‏وجود آمده؛ یکی جاذبه‏ ی خورشید که سبب می‏شود گازها به سوی مرکز آن کشیده شوند و دیگری فشار بسیار بالای موجود در همین منطقه‏ ی مرکزی است که گازهای جذب شده را بیرون می‏راند. 
دمای ستارگان بسیار بالاست و می‏تواند در مرکز آن‏ها به میلیون‏ها درجه برسد و پس از این‏که به مرور زمان، تمامی گاز هیدروژن آن‏ها مشتعل شد و به هلیوم تبدیل گشت، فرایندی که البته میلیاردها سال به‏ طول می‏ انجامد، ستارگان تبدیل به غول‏های قرمز می‏گردند و به مرور، قبل از مرگ‏شان به مرحله‏ ای می‏رسند که آن‏ها را «کوتوله ‏ی سفید» می‏ نامند. 
البته بدین دلیل آن‏ها را «کوتوله‏ ی سفید» می‏ نامند که تنها مرکز بسیار داغ این ستارگان باقی می‏ماند که به صورت یک گوی سفید کوچک، نسبت به غول مشتعلی که بودند، درمی‏ آیند و تنها کوتوله‏ های سفید جوان یا در واقع ستارگانی که به تازگی از بین رفته‏ اند، سفید به نظر می‏رسند.

Nasa

چرا که به مرور زمان و با گذشت میلیاردها سال سرد می‏شوند و تغییر رنگ داده، ابتدا زرد و سپس نارنجی و در پایان آبی به نظر می‏رسند و بنا به پیش ‏بینی دانشمندان، در پایان به «کوتوله‏ های سیاه» تبدیل می‏شوند که به‏ طور کلی هرگونه فعالیت در آن‏ها از بین رفته است و در واقع مرده ‏اند. ولی چون گیتی کم‏تر از ۱۵ میلیارد سال سن دارد، تا به حال هیچ‏یک از ستارگان به مرحله‏ ی کوتوله‏ ی سیاه بودن نرسیده‏ اند. 
اما خورشید ما نزدیک‏ترین ستاره‏ به کره ‏ی زمین است و ۱۵۰ میلیون کیلومتر با ما فاصله دارد. نور خورشید هشت دقیقه به طول می‏ انجامد تا به کره‏ ی زمین برسد. در حالی‏که نور ستاره‏ ی سیروس، درخشان‏ ترین ستاره‏ ی موجود در آسمان ما پس از خورشید، برای رسیدن به زمین، هشت سال زمان نیاز دارد. 
بپردازیم به عمر خورشید؛ این ستاره حدود چهار و نیم میلیارد سال پیش، به دنبال اُفت جاذبه‏ ی یک ابر متشکل از هیدروژن و هلیوم به‏ وجود آمد. بنا به اظهارات بسیاری از دانشمندان و اخترشناسان، خورشید چهار تا پنج میلیارد سال دیگر عمر خواهد کرد و ما می‏توانیم کماکان از اشعات حیات‏ بخش این ستاره بهره‏ مند شویم. 
البته بنا به پیش‏ بینی‏ های علمی، طی چند میلیارد سال آینده، درخشندگی خورشید چند برابر میزان کنونی آن خواهد شد و دمای کره‏ ی زمین به بیش از ۱۰۰درجه افزایش خواهد یافت و در نتیجه آب اقیانوس‏ها به روی کره‏ ی خاکی ما تبخیر خواهند شد و دمای خورشید نیز به ۳۰۰ برابر میزان کنونی افزایش خواهد یافت. 
اکنون میانگین دمای خورشید ۱۵ میلیون درجه است و به همین دلیل، با دانش و فن‏آوری‏های کنونی نمی‏توان رُباتی را به سطح آن فرستاد. چرا که هنوز هیچ‏گونه فلز و یا آلیاژی ساخته نشده است که بتواند در این دما مقاومت کند و ذوب نشود. 
البته طرحی به ابتکار سازمان هوایی- فضایی امریکا (ناسا) در حال توسعه است که بر مبنای آن، قرار است در حوالی سال ۲۰۲۴ ماهواره‏ ای به نام «Solar Probe Plus» به فضا پرتاب شود که بتواند در فاصله ‏ی شش میلیون کیلومتری خورشید، در مدار این ستاره قرار گیرد و به دور آن بچرخد، تا شاید رازهای دیگری از خورشید کشف شود. 
حال به مناسبت روز جهانی خورشید، دفتر برنامه‏ ی محیط زیست سازمان ملل متحد نقش اساسی خورشید را در پیدایش و حفظ حیات به روی کره‏ ی زمین تاکید می‏کند. خورشید ستاره ‏ای که همواره در تاریخ بشریت، توسط تمدن‏های مختلف مورد پرستش قرار گرفته بود و اکنون از آن به عنوان سرچشمه‏ ی غیرقابل جایگزین حیات یاد می‏کنیم. 
البته هنوز بشر نتوانسته است حتی از یک ‏صدم توانایی‏های فوق‏العاده‏ ی انرژی ‏رسانی خورشید بهره‏ برداری کند. ستاره ‏ای که به عقیده‏ ی بسیاری از دانشمندان و اخترشناسان، بدون شک می‏تواند در آینده به مهم‏ترین منبع تأمین انرژی کره‏ ی زمین تبدیل شود.