• يكي از موادمخدر جديد كه در بازار قاچاق عرضه مي‌شود آيس، شيشه يا كريستال است. وجه تسميه اين ماده‌محرك به اين دليل است كه شكل ظاهري اين ماده شبيه شيشه‌ به خرد و پودر شده يا تكه‌هاي ريز يخ يا خرده‌هاي ريز نبات است و به اين دليل به آن در كشور ما شيشه گفته و در اروپا و آمريكا بيشتر به نام آيس شناخته مي‌شود. شابو كه در آسياي جنوب‌شرقي و خاوردور رواج دارد نيز شباهت‌هايي با اين ماده دارد. تحقيقات نشان مي‌دهد مهم‌ترين تركيب اين ماده‌ محرك آمفتامين است. سابقه توليد و مصرف آمفتامين به قبل از جنگ جهاني دوم مي‌رسد و در زمان جنگ جهاني دوم به عنوان يك داروي موثر در رفع افسردگي سربازاني كه مشغول جنگ بودند يا نيروهايي كه قرار بود چندين شبانه‌روز را به صورت پيوسته به نبرد مشغول باشند و فرصت استراحت نداشتند، براي بالا بردن سطح انرژي آنان استفاده مي‌شد. با گذشت زمان و مشخص شدن عوارض خطرناك اين ماده و اعتياد به آن كاربرد اين ماده به عنوان دارو به‌تدريج كنار گذاشته شد اما سوداگران و توليدكنندگان موادمخدر استفاده از اين ماده را در تهيه موادمخدر در دستور كار خود قرار دادند. شايد اولين و مهم‌ترين ماده‌ محرك كه از آمفتامين به دست آمد و در سطح وسيع مورد مصرف قرار گرفت، اكستازي باشد. قرص اكستازي از چند سال پيش به ندرت در كشور ما مشاهده و مصرف مي‌شد اما در سال‌هاي اخير مصرف آن افزايش يافته و انواع و اقسام اين قرص در بازار قاچاق مشاهده می‌شود است.
    شيشه 
    نام اصلي اين مواد آيس به معناي يخ است. دليل اصلي نام‌گذاري اين مواد اين است كه وقتي در مجاورت حرارت قرار مي‌گيرد همانند يخ بخار مي‌شود. شيشه در رده آمفتامين‌هاست و خاصيت محركي دارد. مت آمفتامين از مشتقات كلاسيك آمفتامين است و در آزمايشگاه‌هاي غيرقانوني از داروهاي ساده و ارزان ساخته مي‌شود. اين ماده با اشكال مختلف خوراكي، تزريقي يا استنشاقي و تدخيني (مانند سيگار) استفاده مي‌شود. كريستال ماده‌اي شديدا اعتيادآور است و به شكل پودري سفيدرنگ، بدون بو و تلخ وجود دارد كه به راحتي در نوشابه‌هاي الكلي و غيرالكلي حل مي‌شود. اين ماده نيز مانند اكس، تاثيرات خطرناكي بر سلامت انسان دارد. افت حافظه، پرخاشگري و تهاجم، رفتارهاي جنون‌آميز و آسيب‌هاي قلبي و مغزي از عوارض مصرف آن است. با مصرف اين ماده حالاتي مثل هيجان‌زدگي، بي‌تابي، تكلم صحيح و تند، كاهش خواب و اشتها و افزايش فعاليت‌هاي فيزيكي به وجود مي‌آيد و هيجانات جنسي يكي از علل ترغيب‌كننده جوانان براي مصرف اين مواد است. اما به مرور اين مواد اثرات مخربي بر قوا و عملكرد جنسي افراد مصرف‌كننده دارد. از عوارض خطرناك ديگر، انتقال بيماري‌هاي عفوني مثل هپاتيت و ايدز است. 
    نام علمي
    نام علمي اين ماده مخدر، مت آمفتامين است. اين ماده محرك اعصاب است. مت آمفتامين گاهي اوقات توسط پزشكان براي بيماري‌هاي خاص تجويز مي‌شود كه با تاثير مستقيم بر مكانيسم‌هاي مغز، شادي و هيجان در فرد ايجاد مي‌كند كه اين دارو را به دارويي به شدت اعتيادآور تبديل مي‌كند. مصرف‌كننده ممكن است دچار حركات تكراري شود. مت آمفتامين همچنين باعث اختلال شديد در خواب يا بي‌خوابي كامل مي‌شود. مصرف‌كننده دچار بي‌اشتهايي شديد شده و ساعت‌ها و بعضا تا روزها اشتها به غذا ندارد ولو اينكه اين ماده باعث تشنگي مي‌شود و مصرف‌كننده مجبور است مقدار زيادي آب بنوشد. 
    نام‌هاي رايج
    متا مفتامين نام‌هاي رايج متفاوت و همچنين نحوه‌شده مصرف متفاوتی دارد. در ايالات متحده آمريكا اين ماده به نام‌هاي كريستال مت (Crystal Meth)، یخ (Glass Ice) و نام‌هاي ديگر و در ايران نيز با نام شيشه شناسايي مي‌شود. ميزان ابتلا به اعتياد و مصرف موادمخدر در ايران بالاست. با وجود اقدامات مختلف قانوني و نظامي براي كنترل موادمخدر در ايران متاسفانه روند مصرف موادمخدر در بين جوانان شيوع یافته به‌ويژه افزايش مصرف موادمخدر جديد از مشكلات فعلي است كه بهترين راه در مسير مبارزه با اين خطر، بالا بردن سطح آگاهي جامعه به ويژه جوانان و حمايت‌هاي صحيح خانوادگي است. يكي از موادمخدر خطرناك كه اخيرا بين جوانان شايع شده، شيشه است. اين ماده به عنوان محرك (نه مخدر) در مجالس رقص و مراكز فساد در كشورهاي انگليس و استراليا بين جوانان رواج دارد. 
    تركيبات
    تركيب اصلي اين ماده از آمفتامين (Amphetamine) گرفته شده كه يك ماده محرك و اعتيادآور است و مغز و سيستم عصبي را به شدت تحريك مي‌كند و از نظر شيميايي اثر آن از آمفتامين بيشتر است. اين مواد در لابراتوارهاي غيرقانوني ساخته مي‌شود و اسامي خياباني مثل كريستال، يخ، Meth و شيشه دارد. اين ماده، توهم زايي و اثرات محرك را باهم ايجاد مي‌كند. 
    خطرات بهداشتي
    Methamphetamine وقتي وارد سيستم عصبي مركزي CNS مي‌شود، باعث آزاد شدن ناگهاني واسطه شيميايي دوپامين (Dopamine) از مغز مي‌شود كه باعث تحريك سلول‌هاي مغزي و افزايش خلق و خو و حالت تهاجمي و غيرقابل كنترل و افزايش حركات جسمي مي‌شود كه در صورت ادامه مصرف بعد از مدت طولاني علايم بدخلقي و افسردگي و علايم اختلال حركتي مثل پاركينسون در فرد ظاهر مي‌شود. اين ماده به صورت داخل بيني و خوراكي و داخل رگ و كشيدني مصرف مي‌شود و بلافاصله بعد از مصرف حالتي به نام rush يا flash در فرد ايجاد می‌شود و افراد به سرعت اعتياد پيدا مي‌كنند و مجبورند هر روز مقدار مصرف را زياد كنند. مصرف اين ماده مي‌تواند باعث كاهش اشتها براي روزها، افزايش تعداد تنفس، افزايش فعاليت فيزيكي، افزايش دماي بدن و تحريك پذيري و بي‌خوابي طولاني شود (مصرف‌كنندگان اين ماده در ابتداي مصرف گاه تا 72 ساعت حتي يك دقيقه هم نمي‌خوابند) و گيجي، لرزش و تشنج، اضطراب و بدبيني و خشونت را سبب شده كه تشنج و افزايش زياد دماي بدن گاهی باعث مرگ افراد مي‌شود. همچنين با صدمه روي عروق باعث سكته‌هاي مغزي و قلبي مي‌شود. يكي از عوارض رواني آن ايجاد بيماري رواني شبيه اسكيزوفرني است كه شامل توهمات بينايي، شنوايي‌، بدبيني و پرخاشگري است. خيره شدن به يك نقطه خاص براي چندين ساعت و همين‌طور رفتارهاي بي‌پروا از حالات نشئگي اين ماده محسوب مي‌شود. تكان دهنده‌ترين اثر شيشه، تغيير خصوصيات ظاهري و فيزيكي معتادان است. دندان‌ها سياه، پر از جرم و كرم خورده است، به سرعت لاغر مي‌شوند، زخم‌هايشان دير خوب مي‌شود، پوست‌شان طراوت خود را از دست مي‌دهد. بعضي از معتادان در توهم‌هايشان موجودات زنده‌اي را مي‌بينند كه زير پوست‌شان حركت مي‌كنند و در تلاش براي شكار اين موجودات، تمام بدن‌شان را زخمي مي‌كنند. مصرف اين ماده به تدريج در بين جوانان افزايش یافته و طبق بررسي در سال 2004 ميلادي در ايالات متحده آمريكا 2/6درصد از دانش‌آموزان دبيرستاني حداقل يك‌بار مصرف شيشه را تجربه كرده‌اند. متاسفانه افراد شياد تبليغ اين ماده را در ايران با عنوان نشئه‌آور ولي بدون اعتياد عنوان مي‌كنند ولي اين طور نيست و علاوه بر اعتياد مي‌تواند مرگ‌آورهم باشد. اطلاع‌رساني و معرفي صدمات جسماني و رواني جدي اين ماده از طريق رسانه‌هاي عمومي مي‌تواند از گسترش مصرف اين ماده خطرناك جلوگيري كند. 
    طرز مصرف
    شيشه توسط پايپ كه يكي از لوازم آزمايشگاهي است كشيده مي‌شود. مقدار خيلي كمي از شيشه را داخل گودي پايپ ريخته زير آن را حرارت مي‌دهند كه در اثر اين حرارت شيشه بخار شده و مورد استفاده قرار مي‌گيرد. 
    آثار مصرف
    مصرف شيشه آثار زيانبار گسترده‌اي دارد كه شامل اين موارد مي‌شود: احساس سرزندگي و سرحالي‌- افزايش ضربان قلب - افزايش توانايي جنسي - افزايش هوشياري-افزايش اشتها - كاهش خواب و آرامش- پرحرفي - توليد افكار بدبينانه- بي‌قراري - خلق تحريك پذير- افزايش شديد ميل جنسي در خانم‌ها - افزايش فعاليت بدني- تغييرات ظاهري و لاغري مفرط.
    عوارض عدم مصرف (خماري): 
    پرخاشگري - كاهش توانايي جنسي- عدم كنترل رواني - انواع اختلالات پارانويي (بدبيني) - ايجاد وابستگي رواني شديد - احساس گم گشتگي (چيزي گم كردن) - مرگ مغزي - اختلال اسكيزوفرني (ازنوع آشفته) - خلق تحريك‌پذير - عصبي بودن و بهانه‌جويي - احساس بي‌حوصلگي- احساس كسلي و سستي (كم انگيختگي) از جمله عوارض عدم مصرف اين ماده در معتادان است.
    ملاحظات: 
    - در مورد كساني كه شيشه مصرف مي‌كنند بايد اين نكته را يادآور شد كه اگر فرد خوشحال باشد، بعد از مصرف شيشه خوشحال‌تر مي‌شود و اگر ناراحت باشد بعد از مصرف شيشه اين ناراحتي تشديد مي‌شود زيرا شيشه اين خاصيت را دارد كه به احساس فرد شدت ‌بخشد (اصطلاح فاز چسباندن). 
    - نكته مهم ديگر در مورد شيشه اين است كه شيشه به‌خاطر تركيب شيميايي پيچيده‌اي كه دارد، مي‌تواند اثر مخدرها را طولاني‌تر كند و فرد بعد از مدتي كه از مصرفش گذشت شديدا به موادمخدر خصوصا هرويين وابستگي پيدا مي‌كند. 
    - اين نكته به غلط در بين جوانان و اكثر خانم‌ها باب شده است كه چون شيشه اعتياد ندارد براي بدن‌سازي بسيار مفيد است زيرا فرد بعد از مصرف شيشه، فعاليت بدني‌اش زياد شده، اين فعاليت بدني شديد و خستگي‌ناپذير باعث لاغري و تناسب اندام وي مي‌شود كه اين باور شديدا اشتباه است. همچنين تصور غلطي در بين اقشار مختلف مردم وجود دارد مبني بر اينكه مصرف شيشه براي درمان افسردگي مناسب است. 
  • مريم رامشت
     روان‌شناس و استاد دانشگاه
  • منبع:روزنامه شرق