انچه در باره سکته مفزی باید دانست
Video: Stroke, Explained - (HealthiNation
هرگاه عروق خونی که اکسیزن و مواد مورد نیاز نسوج مغزی را تامین می کند دچار انسداد و یا پارگی شوند سکته مغزی رخ می دهد.هر چند با درمانهای طبی شاید بتوان سلولهای اسیب دیده را نجات داد ولی در اکثر موارد با وقوع سکته های مغزی از انواع مختلف نسوج اسیب دیده از بین می رودو در اثر ان اختبلالات رفتاری و یا ناتوانی جسمی بسته به انکه در چه قسمتی از مغز رخ داده باشد بوجود می اید.
در امریکا سالانه بین 700 تا 750 سکته مغزی رخ می دهد و به عبارت دیگر هر 45 ثانیه یک نفر سکته مغزی می کند و بعد از حوادث قلبی عروقی و سرطانها سومین علت مرگ و میر در امریکا ستو سالانه 275000مرگ را در امریکا باعث می شود.حدود 4/5 میلیون نجات یافته از سکته مغزی در امریکا زندگی می کنند.
سکته های مغزی ارتباط تنگاگی با مشکلات قلبی مانند تصلب شرایین -اختلالات ریتم -حملات قلبی-اختلالات دریچه ای فلب و بخصوص فشار خون بالا دارد
بین سالهای 1992 تا 2002 وقوع سکته های مغزی 7در صد بیشتر وتی مرگ و میر 14 در صد کمتر شده که علت انرا پیشرفتهای جدید در تشخیص و درمان است.
جهت اگاهی از اطلاعات بیشتری در مورد سکته مغزی بهتر است که دانش خود را از تشریح مغزی را مرور کنیم:
مفز بطور کلی به سه قسمت تقسیم می شود:
مغز-مخچه-ساقه مغز
در انسان مغز بزرگترین بخش را تشکیل می دهد و مسیول بخش اعظمی از فعالیت های عالی نظیر زبان-هشیاری و شعور -هیجان -تبین محرکات حسی و برخی از محرکان جرکتی می باشد.
مخچه دومین بخش بزرگ مغز است که تعادل و بعضی فعالیتهای حرکتی را کنترل می کندو بالاخره ساقه مغزی که کوچکترین بخش مفزی و در عین حال قدیمی ترین قسمت ان راتشکیل می دهد و مسیول بسیاری از فعالیتهای خودکار انسان مانند ضربان قلب-فشار خون و بیداربودن انسان است.
هر یک از 3 قسمت یاد شده خود به بخش های کوچکتری تقسیم شده که وظایف رفتاری و عملی مربوط به خودکار را بعهده دارند.
مجموعه کاملی از شرایین-مویرگها ووریدها به مغز خون می رسانند.دو شریان مهره ای در امتداد ساقه مغزی امتداد یافته و تشکیل شریان بازیلر را می دهند که بعد از ان در ناحیه مخچه تقسیم شده و به مخچه و مغز خون رسانی می کند.
بعد از انشعاب از قلب قوس ایورت یک زوج شریان دیگر را به نام کاروتید چپ و راست تشکیل داده به قسمتهایی از مغز خون می رساند و در ناحیه قاعده مغزی همراه با شرایین ورتبرو بازیلر تشکیل شکل خاصی به نام پنح ضلعی ویلیس می دهد که بخش وسیعی از مغز را خون می دهد.از انجایی که هر قسمت از مغز وظیفه خاصی در کنترل بخشی از بدن دارد با معاینه علایم بیمار سکته ای می توان پی به محلی از مغز که صدمه دیده است و خونرسانی ان مختل شده پی برد.
بعنوان مثال اگر بیمار سکته ای با فلج دست جپ مراجعه کرده است می توان فهمید که بخش کنترل کننده ان در سمت راست مغز کمخون شده و سکته ای با تابلوی فوق را ایجاد کرده است.(در مغز سمت راست طرف چپ بدن را کنترل کرده و برعکس)
علل سکته مغزی:سکته های مغزی بواسطه اختلال و قطع خونرسانی به بخش هایی از مغز رخ می دهد.این قطع جریان خون به مغز به دو طریق کلی می تواند رخ دهد.1-توسط یک لخته خون در جریان مسیر خون عروق که ترومبوز نام دارد
و2-پاره شدن رگ و ریختن خون داخل ان به درون نسج مفزی که خونریزی مغزی را تشکیل می دهد.
سکته های مغزی که توسط انسداد مسیر گردش خون مغزی رخ می دهد را نوع ایسکمیک (کمخونی) می نامند که حدود 80 در صد سکته های مغزی را تشکیل می دهد به دو نوع کلی تقسیم می شوند:انسداد توسط لخته ای که در خود مغز و یا عروق گردن تشکیل شده و ترومبوز نام دارد و یا اینکه از لخته ای که از خارج مغز تشکیل مشود و توسط گردش خون وارد مغز می شود که امبولی نام دارد.
نوع ترومبوتیک بیشتر در عروق اسیب دیده توسط تصلب شرایین رخ داده که در ان چربی و عناصر سخت در جدار رگها تشکیل و ذخیره می شوند و در نوع امبولیک یک لخته از قلب و یا شرایین جدا شده و به مغز و عروق ان می رسد.= در مسیری که حرکت می کند مرتبا با تقسیم و انشعاب ان رک لخته هم کوچکتر شده تا جاییکه دیگر قادر به خرد شدن نیست ودر انجا متوقف و متجمع شد و باعث اسداد رگ ودر نتیجه خونرسانی می شود.
سکته های از نوع خونریزی زمانی است که یک رگ در مغز و یا اطراف ان پاره شده و باعث نشت خون در مغز می شود. رگ پاره شده هم محل را از اکسیژن محروم می کند و هم اینکه خون خارج شده از رگ پاره شده هم در محل لخته شده و هم اینکه به نسج محل فشار اورده و کارکرد ان ناحیه مغزی را مختل می کند.
سکته های مغزی هم در داخل مغز رخ داده و یا اینکه در فضای بین مغز و جمجمه رخ می دهد که خونریزی تحت عنکبوتیه نام دارد.یکی از دلایل خونریزی های مغزی انوریسم است که عبارت است از:یک ناحیه عروقی در مغز که جدار ان رگ نازک شده و سرانجام پاره شده و سکته های تیپ خونریزی می دهد.گاهی این اتساع جدار رگ معیوب در طول سالها نازک شده و وبا افزایش فشار خون ناگهان پاره می شود در واقع این رگهای ناقص و معیوب نازک در طول زمان به مثابه بمب های خاموشی هستند که در هر زمان ممکن است پاره شوند و به سکته منجر شوند.
از دیگر دلایل سکته های مغزی از نوع خونریزی ناهنجاری های عروق مغزی است که در ان یک کلافه عروقی نابجا تشکیل شده و یک از انواع انها مالفورماسیون شریانی وریدی است که شرایین مستقیما در نواحی از مغز خون را به سمت وریدهای مغزی منحرف می کنند.
عوامل مستعد کننده سکته مغزی:برخی عوامل خطر زا مانند سن را نمی توان تغییر داد ولی بعضی دیگر مانند سیگار را می توان ترک کرد.
نظیر دیگر مسایل عروقی احتمال دخداد سکته مغزی با سن وجنس و نژاد و سابقه فامیلی ارتباط تنگاتنگی دارد.
سن:دو سوم سکته های مغزی در سن بالاتر از 65 سالگی رخ می دهد.در افراد بالاتر از 55سال ریسک کل وقوع سکته مغزی بالاتر از 1 در 6 است و احتمال وقوع انواع سکته های مغزی در سنین 55 تا 85 سالگی هر 5 تا 10 سا ل افزایش می
یابد.
جنس:مردان در تمام رده های سنی بیشتر مبتلا می شوند ولی زنان در سال 40هزار نفر بیشتر مبتلا می شوند که شاید بخاطر عمر بیشتر انها باشد.
نژاد:مردان افریقایی امریکایی دو برابر بیشتر از سایرین رچار سکته مغزی شده و مرگ و میر هم در انها بسیار بالاتر است.مردان مکزیکی امریکایی هم بسیار بیشتر مبتلا می شوندو اهلی فقاز-اسیایی ها -اهالی اقیانوسیه و بومیان امریکا در رده اخر قراردارند.
سابقه فامیلی:احتمال وقوع سکته مغزی در صورتیکه پدر مادر وسایر اقوام درجه یک قبلا مبالا شده باشند بسیار بالاتر است.
همینطور اگر خود فرد هم قبلا مبتلا شده باشد احتمال وقوع مجدد بالاتر است.
پیشگیری:کنترل و درمان بیماریهای قلبی عروقی و نیز فشار خون بالا بسیار اهمیت دارد
تغییرات شیوه زندگی -کاهش استرس-ورزش و تمرین مرتب و موثر-وزن مناسب و حفظ ان -تر ک سیگار و رژیم غذایی مناسب مهم است.
کم کردن مصرف چربی-نمک و کاهش و یاقطع مشروبات الکلی اهمیت دارد.
کنترل دیابت-قطع مصرف داروهای ضد بارداری و تنظیم اورمونها در دوره یایسگی مهم است.
علایم:درمان بیماری اهمیت بسیار زیادی دارد.با تشخیص اینکه فرد دچار سکته شده است باید سریعا به نزدیکترین مرکز پزشکی منتقل شود.
علایم هشدار دهنده عبارتند از:
ضعف بیحسی و یا فلج بویژه اگر در یک سمت بدن باشد.
اختلال در تکلم و یا درک سخنان دیگران
سردرد شدید ناگهانی بدون علت مشخصی
کاهش ناگهانی دید چشم بخصوص اگر در یک چشم باشد.
سرگیجه عدم تعادل و یا گیجی بدون علت ظاهری بخصوص اگر در با علایم بالا باشد.
حملات سکته مغزی موقتی کمخونی مغزی
سکته مغزی موقتی حالاتی هستند که در 1/3 موارد مقدم بر سکته مغزی هستند و این فاصله زمانی می تواند ساعتها روزها و یا هفته ها قبل از بروز سکته مغزی باشد.علت وقوع انها قطع ناگهانی گردش خون مغزی است, علایم سریعا ایجاد و دذ کمتر از 24ساعت فروکش می کنند و به عبارت دیگر اکر ضعف ناگهانی در یک دست بازو ویا پا رخ دهد ممکد است همان سکته موقتی باشد و چون انها زود مرتفع شده و بدن به حالت طبیعی برمی گردد مبواند براحتی و سادگی از نظر دور افتد و این بسیار می تواند خطرناک باشد زیرا مقدمه بروز سکته جدی بعدی هسنتد و بسیاری موارد در تصاویر مغزی اثار سکته های کوچک متعددی مشهود است که باعث تعجب بیمار و اطرافیان شده زیرا چیزی را بیاد نمی اوردند.
تشخیص:زمان در رابطه با بیماری سکته مغزی مهم است زیرا امکان درمان سریع ممکن است از دست برود.ابتدا باید افتراق نوع ایسکمیک از خونریزی داده شود.پیشرفت های ایجاد شده در روش های عکسبرداری اطلاعات خوبی از مغز بدست می دهد بدون اینکه نیازی به روش های تشخیصی تهاجمی باشد.
روش ها ی متعدد غیر تهاجمی تشخیصی عبارتند از:
سی تی اسکن-سی تی انژیو گرافی- ام ار ای -ام ار ای انزیوگرافی-داپلر مغزی-سی گزنون مغزی و اسکن داپلکس کاروتید که هر یک مزایا و محدودیت های خاص خود را دارند.
روش های تشخیصی تهاجمی عبارتند از:
انزیوگرافی مغزی-اسکن SPECT رادیو نوکلویید و اکوکاردیوگرافی ترانس ازوفاگال
درمان:سکته مغزی یک اورزانس طبی محسوب می شود.در مرحله حاد داروهای که حداقل اسیب را به مغز میزنند باید بکار برد.داروهای از بین برنده لخته مانند ترومبولیتیک ها اگر در چند ساعت اول مصرف شوند اثر حیاتی دارند ونقش بسزایی در ایجاد و استمرار فلج و سایر علایم ناتوان کننده دارند.داروهای محافظ مغزی زیادی در دست بررسی و تحقیق هستند.پاره ای مطالعات از تاثیر مثبت سرمادرمانی در سکته های مغزی و جلوگیری از گسترش سکته خبر می دهند.
داروهای دیگری مانند ضدانعقاد مانند هپارین و وارفارین و داروهای ضد تجمع پلاکتی مانند اسپرین و دی پیریدامول و کلوپیدوگل هم در پیشگیری از سکته ها بخصوص انواع سکته های گذرا بکار می روند.
روش های تهاجمی هم برای پیشگیر از سکته ها بکار می روند.سالها برای جلوگیری از پاره شدن انوریسم ها ها را جراحی کرده و با سیم های مخصوص می بستند ولی حالا با روش های دیگری مانند گذاردن توری های ویژه یدون جراحی از خونریزی ان جلوگیری می کنند.
داروهای فوری موثر در سکته ها :تنها داروی مورد تایید FDAدر درمان فوری سکته ها tPA است که تنها در سه ساعت اول سکته نوع ایسکمیک یعنی انهایی که بواسطه انسداد رگ ناشی از لخته ایجاد می شوند کاربرد دارد.
برخی داروهای محافظ دستگاه عصبی هم بکار می روند ودر مرحله تحقیق هستند.
داروهای پیشگیری از سکته: اوگروه هستند ضد انعقادها مانند هپارین ووارفارین
و دوم ضدانعقادها مانند اسپرین-دی پیریدامول و کلوپدیگرول (پلاویکس)
روش های اندوواسکولار برای درمان لخته ها و ضایعات عروقی مادرزادی و اکتسابی بکار می رود.روش های اندارترکتومی برای درمان جراحی تهاجمی و غیر تهاجمی خروج لخته از مغز بکار می رود.
روش های استریوتاکتیک برای درمان ضابعات عروقی که درمان جراحی انها میسر نبوده است بکار می رود .چاقوی لیزر و گامانایف از جمله این روش ها است.
ریوسکولاریزاسیون عروقی که با پیوند عروق برای درمان عروق مسدود و یا تنگی عروق بکار می رود روش های دیگری است که در درمان سکته ها کاربری دارد.
بخش عمده مداوای بیمار پس از اتمام مرحله حاد و استقرار فلج اغاز می شود و مهم ترین قسمت درمان و مراقبت بیمار سکته ای است.
هذف از نوتوانی بازگشت بیمار به استقلال و بی نیازی به کمک دیگران تا حد ممکن است.یک نوتوانی موفقیت امیز به عوامل متعددی مانند شدت و نوع عارضه-همکاری و برخورد مناسب نزدیکان و دوستان بیمار و نیز همکاری خود بیمار دارد.
باید دانست که در فیزیوتراپی و نوتوانی و کاردرمانی هدف بهبودی مغز اسیب دیده نیست بلکه همانطوری که بیان شد منظور حفظ و تداوم توانایی های بیمار است.
عمده ناتوانی های بیمار در سکته های مغزی فلج نیمه بدن -اختلال تکلم و برخی تغییرات شعوری و ذهنی است.
مشاوره و گروه درمانی در بیماران بسیار با اهمیت است .تجارب خانواده ها و راههای کسب مهارت در انها و انتقال این تجارب می تواند بسیار مهم باشد.بنابراین تدوین و راه اندازی تشکیلاتی که در حین نوتوانی و تمرین بیماران و خانواده های انها با هم تبادل اطلاعات کنند می تواند بسیار باارزش باشد.
مراجعه به دکتر جمشید دونلو